-
Milliy-ozodlik harakatlarining ahamiyati
XIX asr oxiridagi qo‘zg‘olonlarning umumiy xususiyatlari XIX asrning ikkinchi yarmidagi milliy-ozodlik harakatlari Turkiston o‘lkasining podsho hukumati tomonidan istilochilik yo‘li bilan bosib olinganini yana bir karra isbotladi. Istilo qilingan hududlar imperiyaning tarkibiga mustamlaka sifatida kiritilib, bu yerlarda imperiyaning siyosiy, iqtisodiy va geopolitik manfaatlarini birinchi o‘ringa qo‘ydi. O‘lka arzon xomashyo bazasiga, Rossiyada tayyorlangan mahsulotlar uchun tayyor bozorga,…
-
Andijon qo‘zg‘oloni
Qo‘zg‘olonning sabablari. XIX asrning ikkinchi yarmida Turkistonda Rossiya imperiyasi o‘rnatgan mustamlakachilik tuzumi mahalliy aholini siyosiy huquqlardan mahrum etdi, milliy, diniy qadriyatlarini tahqirladi, iqtisodini esa imperiya maqsadlariga bo‘ysundirib, xalqning turmushi, moddiy ahvolini yomonlashtirib, qashshoqlanishiga olib keldi. 1886-yilgi ʻʻTurkiston o‘lkasini idora qilish to‘g‘risidagi Nizomʼʼga ko‘ra o‘lkada mustamlaka siyosati qonun hujjatlari asosida mustahkamlab qo‘yildi. Buning natijasida o‘lka aholisiga…
-
Toshkentda “Vabo isyoni”
Qo‘zg‘оlоnning bоshlаnish sаbаblаri 1892-yilning mart oyida Afg‘onistonda vabo kasalligi tarqaldi. Bahor faslining oxirlariga kelib bu kasallik Samarqand viloyatining Jizzax uyezdida, 7-iyunda esa Toshkentda ham qayd qilindi. Toshkent shahar ma’muriyati kasallikka qarshi tadbirlar qatorida shahardagi 12 ta qabristonni yopib qo‘ydi. Shu kasallikdan vafot etgan kishilar uchun shahardan chekka joyda maxsus qabristonlar ochish va’da qilindi. Lekin amalda…
-
Turkistonda milliy-ozodlik harakatlarining boshlanishi va uning sabablari
Mustаmlаkаchilik jаbr-zulmining kuchаyishi Rossiya imperiyasi Turkiston o‘lkasini bosib olgach, mahalliy aholining milliy davlatchilik, ozodlik tuyg‘ularini so‘ndirishni asosiy vazifa deb hisoblagan.Bu vazifani amalga oshirmay turib, o‘z hukmronligini osongina saqlab bo‘lmasligini podsho hukumati yaxshi bilardi. Har qanday mustamlakachi davlat harbiy va bosqinchilik yo‘li bilan bosib olgan hududning boyliklaridan o‘z manfaati yo‘lida foydalanishga harakat qiladi. Turkistonda ham xuddi…
-
Jaloliddin Manguberdi mohir sarkarda
Tayanch tushunchalar: Jaloliddin hukmronligi, Basra yaqinidagi jang, Ozarbayjonning zabt etilishi, ichki ziddiyatlar. Jaloliddin Manguberdining davlat tuzishiJaloliddin Sind daryosidan kechib o‘tgandan so‘ng qolgan jangchilarni to‘plab, Shimoliy Hindiston hududidagi bir qancha davlat hukmdorlari bilan aloqa o‘rnatishga harakat qiladi. Biroq Shatra viloyatining hukmdori Manguberdining og‘ir ahvolidan foydalanib, unga qarshi yurish qiladi. Jangda g‘alabaga erishgan Jaloliddin Manguberdiga Shatra hukmdorining…
-
Jaloliddin Manguberdining xorazm taxtiga o’tirishi
Tayanch tushunchalar: Manguberdi jasorati, Parvon jangi, Sind daryosi bo‘yidagi jang. Jaloliddin Manguberdi jasoratiBuxoro, Samarqand, Xo‘jand singari buyuk shaharlarning qo‘ldan ketishi Muhammad Xorazmshohni larzaga soladi. Xorazmshoh endi janubi g‘arbiy hududlarga chekina boshlaydi. Sulton Muhammad yakkalanib qoladi. Ko‘plab ishonchli amirlari xiyonat yo‘lini tutadi. Undan Qunduz va Badaxshon viloyati hokimlari yuz o‘giradi. 1220-yilning aprelida Muhammad Xorazmshoh Nishopurga keladi.…
-
Muhammad Xorazmshohning mamlakat mudofaasiga oid tadbirlari va uning oqibati
Tayanch tushunchalar: mudofaa rejasi, O‘tror qamali, Buxoro va Samarqandning egallanishi, Temur Malik jasorati, Urganch qamali, Najmiddin Kubro jasorati. Xorazmshohning mudofaa rejasiChingizxon Movarounnahr yurishiga katta ahamiyat berib, puxta tayyorgarlik ko‘rgan edi. Hali harbiy yurish boshlanmasdanoq o‘z dushmanining kuch-qudrati va urushga tayyorgarligi to‘g‘risida savdogarlar orqali to‘plangan ma’lumotlarni sinchiklab o‘rgangan. Chingizxon Xorazmshohlar davlatining ichki ziddiyatidan to‘la xabardor edi.…
-
Xorazmshoh va Chingizxon munosabatlari
Tayanch tushunchalar: ichki va tashqi siyosat, elchilik va diplomatik munosabatlar, Xorazmshohlar davlati inqirozi. O‘zaro elchilik aloqalariMo‘g‘ul urug‘ va qabilalari qudratli davlatga birlashuvi va jipslashuvi Temuchin (1155–1227) nomi bilan bog‘liq. 1206-yilda Onon daryosi bo‘yida chaqirilgan mo‘g‘ul urug‘ va qabila boshliqlarining qurultoyida Temuchin ulug‘ xon (qoon) deb e’lon qilinadi. Unga “Chingiz” laqabi beriladi hamda Mo‘g‘ullar davlatiga asos…
-
Xorazm davlati va uning yuksalishi
Tayanch tushunchalar: mustaqillik uchun kurash, Xorazmshohlar davlati, ichki ziddiyatlar. Ma’muniylar davrida Xorazm995-yilda Gurganch miri Ma’mun ibn Muhammad Kat shahrini ishg‘ol qiladi. Xorazmning ikkala qismini birlashtiradi va Xorazmshoh unvoniga sazovor bo‘ladi. Shu tariqa afrig‘iylar sulolasi barham topib, ma’muniylar hukmronligi boshlandi. Ko‘hna Urganch Xoraazmshohlar davlatining poytaxtiga aylandi. Qisqa davr ichida ma’muniylar Xorazmshohlar davlatini ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy va…
-
Qoraxoniylar
Tayanch tushunchalar: Qoraxoniylar davlati, Movarounnahrning egallanishi, Qoraxoniylar davlatining bo‘linib ketishi, davlat boshqaruvi, qoraxitoylar hujumi, “dehqon” atamasining mazmuni. Davlatning tashkil topishiX asr o‘rtalarida qarluqlar yag‘mo, chigil, o‘g‘uz va boshqa qabilalar bilan yagona ittifoqqa birlashdi. Bu ulkan hududda dastavval “Xoqoniya o‘lkasi” deb yuritilgan davlat tashkil topadi. Mazkur davlat hukmdorlari “jabg‘u” deb yuritilgan unvonning o‘rniga o‘zlarini “qoraxon”, ya’ni…