-
G’aznaviylar
Tayanch tushunchalar: g‘aznaviylar, Mahmud G‘aznaviy, Ma’sud G‘aznaviy, boshqaruv tizimi, ilm-fan va madaniyat. G‘aznaviylar hukmronligiMamlakatda sodir bo‘lgan og‘ir davrda Somoniylar davlatining turk hojiblaridan iborat saroy qo‘shinining siyosiy nufuzi nihoyatda kuchaydi. Chunki harbiy harakatlar va mudofaa ishlari butunlay ularning qo‘lida edi. Turkiy sarkardalarning xizmatlari evaziga somoniy amirlari ularni munosib taqdirlagan. Aksariyat iqtidorli lashkarboshilarni hojib ul-hijob yoki hojib…
-
XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asrning boshlarida Turkistonda ijtimoiyiqtisodiy ahvol
Mustamlaka tartibotining kuchaytirilishi Turkiston o‘lkasida mustamlaka tartiboti harbiy kuch va keng tarmoqlangan politsiya tizimiga asoslangandi. Bu vaqtgacha mustamlakachilik urushlari olib borish uchun saqlab turilgan harbiy qismlardan endi podsho ma’muriyati tomonidan o‘rnatilgan mustamlaka tartiblarini himoya qilish quroli sifatida foydalanadigan bo‘ldi. O‘rta Osiyoga temiryo‘llarning o‘tkazilishi Rossiya iqtisodiyoti uchun katta amaliy ahamiyatga ega bo‘lish bilan birga harbiy-strategik maqsadlarni…
-
Turkistonda sud tizimi va harbiy politsiya tartibotining o‘rnatilishi
Sudlov tizimining mustamlaka manfaatlariga moslashtirilishi Turkiston o‘lkasida imperiya manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan tadbirlardan yana biri bu sud tizimi bo‘lgan. Xonlik davrida qozilarning chiqargan qaroridan norozi bo‘lganlar qozikalonga murojaat qilgan. Qozilar qat’iy belgilangan uchastkaga ega bo‘lishmagan; har bir da’vogar o‘zi ishongan qoziga murojaat qilgan. Qozi sud majlisi boshlanishidan oldin tomonlarga kelishib olishni taklif etgan. Bu taklifdan…
-
Turkiston o‘lkasida Rossiya imperiyasining yer-suv siyosati
Qishloq xo‘jaligidagi o‘zgarishlar O‘rta Osiyo iqtisodiyotida qishloq xo‘jaligi yetakchi o‘rin tutgan.Rossiya imperiyasi agrar hudud hisoblangan Turkiston o‘lkasida yer-suvdan foydalanishni to‘liq o‘z nazoratiga olish va ulardan olinadigan soliqlarning o‘z vaqtida to‘planishidan manfaatdor edi.Jumladan, yerga egalik qilish va undan foydalanish tartiblariga e’tibor qaratilgan.Agrar masala nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy ahamiyatga ham ega bo‘lgan.Yerga egalik qilish tartiblarini nazorat qilish…
-
Turkiston general-gubernatorligining siyosiy-ma’muriy boshqaruv tizimi
Boshqaruvning mustamlakachilik tartiblari Bosib olingan hududlarda imperiya hukmronligini o‘rnatish, mustahkam o‘rnashib olish, istilo qilingan joylarni qo‘ldan chiqarmaslik uchun, eng avvalo, mustamlakachilar o‘zlariga mos boshqaruv tartiblarini ishlab chiqishi va uni o‘lkada joriy qilishi kerak edi. Mustamlakachilik siyosatining to‘liq amalga oshirilishida boshqaruv tartiblari asosiy tayanch hisoblangan. Boshqaruv tartiblari istilochilik yurishlari bilan birga turli ko‘rinishlarda tashkil qilinib, tajriba-sinovlardan…
-
Qo‘qon xonligining bosib olinishi
Qo‘qon xonligidagi ichki siyosiy nizolarning kuchayishi Rossiya imperiyasi XIX asrning 50–60-yillarida harbiy istilochilik yo‘li bilan Qo‘qon xonligi hududining bir qismini bosib oldi. K. P. Kaufman xonlikda o‘z ta’sirini kuchaytirish maqsadida 1868-yilda xon bilan shartnoma tuzdi. Unga ko‘ra xonlikda Rossiya savdogarlariga katta imkoniyatlar berildi. Bu davrda xonlik yerlari ancha qisqarib, xazinaga tushadigan daromadlar kamaydi. Urush natijasida…
-
Xiva xonligi ustidan Rossiya imperiyasi protektoratining o‘rnatilishi
Xiva xonligiga qarshi harbiy yurishlarning boshlanishi Rossiya imperiyasi O‘rta Osiyoda istilochilik yurishlari natijasida bosib olingan hududlarda dastlab mustahkam o‘rnashib oldi. Xiva xonligiga qarshi olib boriladigan harbiy yurishga besh yil tayyorgarlik ko‘rdi. Yurish uchun bunday uzoq tayyorgarlik ko‘rishning asosiy sababi A. Bekovich Cherkasskiy boshchiligidagi qo‘shinning mag‘lubiyatga uchragani (1717) bo‘lsa, boshqa yana bir sabab 1839-yilda V. Perovskiy…
-
Buxoro amirligi ustidan Rossiya imperiyasi protektoratining o‘rnatilishi
Samarqand uchun jang Turkiston general-gubernatori fon Kaufman O‘rta Osiyoni bosib olishni Buxoro amirligini qo‘lga kiritish bilan davom ettirishga qaror qildi. Amirlikning harbiy kuchi Qo‘qon xonligi bilan uzluksiz olib borilgan urushlar, ichki nizolar, zamonaviy harbiy texnikada ortda qolishi tufayli zaiflashgandi. Fon Kaufman Buxoro amirligi chegara hududlarini puxta o‘rganib chiqib, amir Muzaffarga chegaraning Rossiya mulki foydasiga o‘zgartirilgan…
-
Buxoro amirligiga qarshi harbiy harakatlarning boshlanishi
Buxoro amirligini bosib olishning boshlanishi Toshkent shahri bosib olingandan so‘ng podsho hukumatining kelgusidagi rejasi xonliklarni navbat bilan bosib olish edi. Barcha harbiy harakatlar Toshkent shahridan turib tashkil qilindi va boshqarildi. Shu maqsadda, eng avvalo, xonliklarning birlashmasligiga qaratilgan siyosat olib borildi. Ya’ni mustamlakachilar o‘zlarining asosiy qoidasi hisoblangan ʻʻBo‘lib tashla, hukmronlik qilʼʼ shioriga amal qilishga kirishdi. Podsho…
-
Turkiston general-gubernatorligining tashkil etilishi
Turkiston o‘lkasida mustamlaka boshqaruvining o‘rnatilishi O‘rta Osiyoni o‘z mustamlakasiga aylantirish maqsadida podsho hukumatining olib borgan harbiy istilochilik yurishlari natijasida uning katta hududlari bosib olindi. Yo‘qotishlar va talafotlarga qaramay, imperator Aleksandr II ning buyrug‘i bilan navbatdagi harbiy rejalarni amalga oshirish davom ettirildi. 1865-yilda tashkil qilingan Turkiston viloyati O‘rta Osiyodagi harbiy harakatlarni olib borishda harbiy markaz rolini…