-
XV asr oxiri-XVI asr boshlarida Xuroson va Movarounnahrdagi siyosiy vaziyat
Siyosiy ahvol Xuroson hukmdori Shohrux Mirzo 1447-yili vafot etgach, toj-u taxt uchun kurash kuchaydi . Natijada Xuroson davlati bir necha qismlarga boʻlinib ketdi. Ularning har biri o‘zini mustaqil davlat deb hisoblar edi. 1469-yilda Amir Temurning ikkinchi o‘g‘li Umarshayxning nabirasi Sulton Husayn Boyqaro Xuroson taxtini egalladi. Salkam 40 yil hukmronlik qilgan Sulton Husayn Boyqaro davrida ham…
-
Somoniylar
Tayanch tushunchalar: somoniylar hukmronligi, davlat boshqaruv tizimi, mudofaa ishlari, devonlar, Islom dini rivoji. Somoniylar hukmronligiIX asrda Movarounnahr siyosiy hayotida ham o‘zgarishlar yuz beradi. Yurtga avval Nuh, so‘ngra Ahmad boshchilik qiladi. Har biri hukmronligi davrida o‘z nomidan misdan chaqalar zarb etadi. Ahmad vafotidan (865-yil) keyin o‘g‘li Nasr taxtga o‘tiradi va Samarqandni markazga aylantiradi. U Movarounnahrning barcha…
-
Ijtimoiy-iqtisodiy hayot
Tayanch tushunchalar: pul islohoti, yer egaligi, Chig‘atoy ulusining bo‘linishi, madaniy hayot. Ulug‘ xoqon farmoniXIII asr o‘rtalarida Chig‘atoy ulusining mo‘g‘ul amaldorlari doirasida o‘troq hayot tarziga o‘tish boshlanadi. Shu bilan bir qatorda, shahar hayotiga yaqinlashish va mahalliy o‘troq aholining boy madaniyatidan foydalanish jarayoni kuchayadi. Mo‘g‘ulistonning ulug‘ xoqoni Munke soliq va hashar ishlarini tartibga solish to‘g‘risida maxsus farmon…
-
Chig’atoy ulusining tashkil topishi
Tayanch tushunchalar: Chig‘atoy ulusi, soliq turlari, Mahmud Torobiy qo‘zg‘oloni. Chig‘atoy ulusi1224-yilda Chingizxon tomonidan Chig‘atoy tasarrufiga berilgan Movarounnahr, Yettisuv va Sharqiy Turkistonda Chig‘atoy ulusi tashkil topdi. Chig‘atoyxonning ulusni boshqaradigan o‘rdasi Elsuvi (Ili) daryosi bo‘yida edi. Viloyatlar va hunarmandchilik shaharlarini boshqarishda Chig‘atoy o‘ziga bo‘ysundirilgan xalqlarning yuqori tabaqa vakillari xizmatidan foydalanadi. Movarounnahrni bevosita idora etish ishlari davlat zabt…
-
Somoniylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy hayot
Tayanch tushunchalar: iqtisodiy hayot, ichki va tashqi savdo, pul muomalasi, yer egaligi shakllari, Somoniylar hokimiyatining inqirozi. Qishloq xo‘jaligiIX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sug‘orma dehqonchilik bilan shug‘ullanar edi. Yerlar sug‘orish tarmoqlari vositasida sug‘orilgan va obod etilgan. Serunum vohalarda g‘allakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bog‘dorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik solig‘i –…
-
Qarluqlar, O’g’uzlar, Tohiriylar
Tayanch tushunchalar: qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar, davlat boshqaruvi. Xalifalikning zaiflashuvi VIII asr oxiri – IX asr boshlarida Arab xalifaligi og‘ir siyosiy tanglikka uchradi.Bo‘ysundirilgan xalqlarni itoatda tutib turish arablar uchun tobora qiyinlashdi.Movarounnahr va Xuroson aholisining tez-tez qo‘zg‘olon ko‘tarib turishi, uzluksiz davom etgan o‘zaro urush va ichki ziddiyatlar Arab xalifaligi hokimiyatini zaiflashtirdi. Bu esa mustaqil davlatlarning paydo bo‘lishiga…
-
Abbosiylar davrida Movarounnahr va Xuroson
Tayanch tushunchalar: zulmning kuchayishi, Abu Muslim targ‘iboti, Abu Muslim qo‘zg‘oloni, abbosiylar. Xalq noroziligining kuchayishiVIII asrning 40-yillarida xalifalikda toj-u taxt uchun kurash kuchayadi. Muhammad (s.a.v.) payg‘ambarning amakisi Abbosning evarasi Muhammad ibn Ali xalifalik taxti uchun kurash boshlaydi. Umaviylar Muhammad (s.a.v.) avlodini qirib tashlashda ayblangan edi. Shu tariqa xalifalikda umaviylar hukmronligini ag‘darib tashlash uchun keskin harakat boshlanib…
-
Xalifalikka qarshi xalq noroziligi
Tayanch tushunchalar: G‘urak va Divashtich qo‘zg‘olonlari, moliyaviy islohot, umaviylar, “Oq kiyimlilar” qo‘zg‘oloni, Muqanna, Rofe ibn Lays. Qo‘zg‘olonning sabablariXalifalikning talonchilik siyosati mahalliy xalqni barcha haq-huquqlardan mahrum etdi. Arablar tomonidan madaniyat oyoqosti qilindi. Arab tili, yozuvi va xalifalik qonun-qoidalari joriy etildi. Buning natijasida mahalliy xalq orasida norozilik tobora kuchayib boradi va qo‘zg‘olonlar ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi. Xalifa Umar…
-
Jaloliddin Manguberdi vatan qahramoni
Tayanch tushunchalar: Jaloliddin Manguberdi haqida yaratilgan tarixiy asarlar, Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yilligi keng nishonlanishi. Tarixiy-badiiy asarlarda Jaloliddin Manguberdi timsolining yaratilishi.Anushteginiylar sulolasi boshqargan Xorazmshohlar davlati (1097–1231)ning ko‘p yillik tarixi o‘sha davr musulmon tarixchilari tomonidan yozilgan qator asarlarda o‘z aksini topgan. Ular asosida ushbu sulolaning so‘nggi vakili, buyuk sarkarda Jaloliddin Manguberdi hukmronligi, uning mo‘g‘ul iistilochilariga qarshi…
-
Xulosa
XVIII asrda uch xonlikdagi o‘zaro urushlar, ichki nizolar va parokandalik yurtimizni egallash uchun istilochilarga qulay zamin yaratdi. Natijada XIX asrning ikkinchi yarmida Rossiya imperiyasi Turkiston xalqlarini mustamlaka asoratiga soldi. Podsho hukumati o‘lkani siyosiy-hududiy jihatdan zabt etibgina qolmay, balki erksevar, zahmatkash xalqini ma’naviy-ruhiy bo‘ysundirishga harakat qildi. Podsho hukumati tomonidan joriy qilingan siyosiy tuzum o‘lkada mustamlakachilik hukmronligini…