-
Shimoliy Afrika mustamlakachilikka qarshi ozodlik kurashi
Mustamlakachilikning o‘rnatilishiAfrika qit’asi kattalik jihatidan Yevroosiyodan so‘ng ikkinchi o‘rinni egallaydi. Uning umumiy maydoni, yondosh orollarni ham qo‘shib hisoblaganda, 30 mln kv km ni tashkil qiladi. Butun yil davomida kuydiruvchi oftob, yog‘ingarchilik miqdorining ozligi, yirik suv havzalarining mavjud emasligi qit’ada inson yashashi va taraqqiyotning yuksalishini qiyin qilib qo‘ygan. Afrika hududining 80 foizini cho‘llar (dunyoda eng yirik…
-
1918-1939-yillarda Yaponiya
XX asr boshlarida mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoliYaponiya ikkita burjua-demokratik inqilobini boshidan kechirdi. Birinchi inqilob 1867–1868-yillarda bo‘lib o‘tdi va “Meydzi restavratsiyasi” nomi bilan tarixda qoldi. 1889-yilgi konstitutsiya bo‘yicha Yaponiya imperator boshchiligidagi monarxiya deb e’lon qilingan edi, lekin qonun chiqarish hokimiyati imperator bilan birga qonunlar ishlab chiqishi shart bo‘lgan parlamentga berilgandi. Burjua islohotlarining amalga oshirilishi bozor munosabatlari rivojlanishi…
-
1918-1939-yillarda Hindiston
Hind milliy kongressining mustamlakachilikka qarshi kurashiBirinchi jahon urushidan keyingi voqealar shuni ko‘rsatdiki, Hind milliy kongressi (HMK) hind xalqi orasida katta obro‘-e’tiborga ega, xalqning o‘zi ham zolimlarga qarshi yangidan kurash boshlashga shay. Shu bilan birga ingliz hukumati Angliya tojining eng boy va eng go‘zal qismi bo‘lgan Hindistondan ketmoqchi emasligini ko‘rsatdi. 1919-yil 13-aprelda Amritsar shahrida (Panjob poytaxti)…
-
1918-1939-yillarda Chexoslovakiya
Federativ davlatning tashkil etilishi Versal, Sen-Jermen va Trianon shartnomalari Chexoslovakiya chegaralarini belgilab berdi va 1920-yili Yevropa xaritasida Chexoslovakiya nomli yangi davlat paydo bo‘ldi. Uning tarkibiga sobiq Avstro-Vengriya va Germaniya hududlarining qismlari — Chexiya, Moraviya, Sileziyaning bir qismi, Slovakiya, Karpatorti Ukrainasi kirdi. Yangi tuzilgan davlatning maydoni 140,4 kv km ni tashkil etdi, bu yerda 15 mln…
-
1918-1939-yillarda Vyetnam, Koreya, Indoneziya
VYETNAM XIX asr oxirida aholining ahvoli XIX asrning ikkinchi yarmida Vyetnam Fransiya tomonidan bosib olingan va Birinchi jahon urushi oxiriga kelib, Fransiya mustamlakasi — Hindixitoy Ittifoqi tarkibiga kirardi. Butun markaziy hokimiyat fransuz general-gubernatori qo‘lida mujassam edi. Mamlakatda monarxiya boshqaruvi saqlanganiga qaramay (nguenlar sulolasi), qirol hokimiyati nomigagina mavjud bo‘lib, Janubi-Sharqiy Vyetnamga umuman joriy qilinmasdi. Maxsus nizomga…
-
1918-1939-yillarda Xitoy
Xitoy urushdan keyingi yillarda Kamolchilik inqilobi bilan deyarli bir vaqtda Osiyoning boshqa burchagida Xitoy inqilobi boshlandi. Bu xalq hokimiyatining qaror topishi bilan yakunlangan haqiqiy milliy-ozodlik inqilobi edi. Birinchi jahon urushi oxirlarida Xitoy qoloq, yarimfeodal, yarimmustamlaka mamlakat edi. Xitoy yirik dunyo davlatlarining ta’sir doiralariga taqsimlangan, mamlakat sanoati, transporti, banklari, tashqi savdosining asosiy qismi xorijiy kompaniyalarga tegishli…
-
1918-1939-yillarda Turkiya
Turkiya Birinchi jahon urushidan soʻng. Usmonli turk imperiyasining boʻlinishi Birinchi jahon urushi Osiyodagi vaziyatni tubdan oʻzgartirdi. Turkiya Germaniyaning ittifoqchisi boʻlgani bois yengilgan mamlakat qismatini bo‘lishib oldi. To‘g‘ri, Angliya bilan Fransiya o‘rtasidagi ziddiyatlar tufayli gʻolib davlatlar uzoq vaqt mobaynida tinchlik shartnomasi tuzishga muvaffaq boʻlishmadi. Baribir, 1920-yil 10-avgustda Parij yaqinidagi Sevr shahrida shunday shartnoma imzolandi. Bu Turkiya…
-
1918-1939-yillarda Albaniya
Mamlakatning iqtisodiy ahvoli Albaniya togʻli mamlakat bo‘lib, hududining 2/3 qismi dengiz sathidan 1000 metr balandlikda joylashgan. Uning maydoni XX asr boshida bor-yo‘g‘i 27,5 ming kv km ni tashkil etar, aholisi esa 1 mln kishidan sal koʻproq edi. Albaniya Yevropaning eng qoloq qismi boʻlib, bu yerda XX asr boshlarigacha urug‘-qabilachilik tuzumi qoldiqlari saqlanib keldi. Albaniya iqtisodiyotining…
-
1918-1939-yillarda Gretsiya
Birinchi jahon urushida qatnashish va uning yakunlari O‘z tashqi siyosatida Angliyaga mayli kuchli qirol Georg urush arafasida Salonikida o‘ldirilgandi. Uning o‘g‘li Konstantin Berlin harbiy akademiyasini tugallagan va german imperatori Vilgelm II ning singlisiga uylangan bo‘lib, Germaniyaga mutaassiblarcha sodiq edi. U Germaniya qudrati va g‘alabasiga ishongan holda uning tomonida bo‘lishga tayyorlanardi. Qirol armiyani Germaniya tomonidan urushga…
-
1918-1939-yillarda Ruminiya
Ruminiyaning Birinchi jahon urushidagi ishtiroki Ruminiya Birinchi jahon urushi arafasida konstitutsiyaviy monarxiya tizimidagi davlat edi. Qirol Karl Germaniyada 1871-yildan beri hukm surayotgan Gogensollernlar sulolasidan chiqqandi. 1881-yili rumin parlamenti Ruminiyani qirollik deb e’lon qildi. Ruminiya siyosati ikki taraflama edi. Bir tomondan, u 1878-yilgi Berlin shartnomasiga koʻra, Rossiyaga berilgan Bessarabiyani Germaniya va Avstro-Vengriya yordamida qaytarib olishdan umid…