-
Ijtimoiy-iqtisodiy hayot
Tayanch tushunchalar: pul islohoti, yer egaligi, Chig‘atoy ulusining bo‘linishi, madaniy hayot. Ulug‘ xoqon farmoniXIII asr o‘rtalarida Chig‘atoy ulusining mo‘g‘ul amaldorlari doirasida o‘troq hayot tarziga o‘tish boshlanadi. Shu bilan bir qatorda, shahar hayotiga yaqinlashish va mahalliy o‘troq aholining boy madaniyatidan foydalanish jarayoni kuchayadi. Mo‘g‘ulistonning ulug‘ xoqoni Munke soliq va hashar ishlarini tartibga solish to‘g‘risida maxsus farmon…
-
Chig’atoy ulusining tashkil topishi
Tayanch tushunchalar: Chig‘atoy ulusi, soliq turlari, Mahmud Torobiy qo‘zg‘oloni. Chig‘atoy ulusi1224-yilda Chingizxon tomonidan Chig‘atoy tasarrufiga berilgan Movarounnahr, Yettisuv va Sharqiy Turkistonda Chig‘atoy ulusi tashkil topdi. Chig‘atoyxonning ulusni boshqaradigan o‘rdasi Elsuvi (Ili) daryosi bo‘yida edi. Viloyatlar va hunarmandchilik shaharlarini boshqarishda Chig‘atoy o‘ziga bo‘ysundirilgan xalqlarning yuqori tabaqa vakillari xizmatidan foydalanadi. Movarounnahrni bevosita idora etish ishlari davlat zabt…
-
Qarluqlar, O’g’uzlar, Tohiriylar
Tayanch tushunchalar: qarluqlar, o‘g‘uzlar, tohiriylar, davlat boshqaruvi. Xalifalikning zaiflashuvi VIII asr oxiri – IX asr boshlarida Arab xalifaligi og‘ir siyosiy tanglikka uchradi.Bo‘ysundirilgan xalqlarni itoatda tutib turish arablar uchun tobora qiyinlashdi.Movarounnahr va Xuroson aholisining tez-tez qo‘zg‘olon ko‘tarib turishi, uzluksiz davom etgan o‘zaro urush va ichki ziddiyatlar Arab xalifaligi hokimiyatini zaiflashtirdi. Bu esa mustaqil davlatlarning paydo bo‘lishiga…
-
Abbosiylar davrida Movarounnahr va Xuroson
Tayanch tushunchalar: zulmning kuchayishi, Abu Muslim targ‘iboti, Abu Muslim qo‘zg‘oloni, abbosiylar. Xalq noroziligining kuchayishiVIII asrning 40-yillarida xalifalikda toj-u taxt uchun kurash kuchayadi. Muhammad (s.a.v.) payg‘ambarning amakisi Abbosning evarasi Muhammad ibn Ali xalifalik taxti uchun kurash boshlaydi. Umaviylar Muhammad (s.a.v.) avlodini qirib tashlashda ayblangan edi. Shu tariqa xalifalikda umaviylar hukmronligini ag‘darib tashlash uchun keskin harakat boshlanib…
-
Xalifalikka qarshi xalq noroziligi
Tayanch tushunchalar: G‘urak va Divashtich qo‘zg‘olonlari, moliyaviy islohot, umaviylar, “Oq kiyimlilar” qo‘zg‘oloni, Muqanna, Rofe ibn Lays. Qo‘zg‘olonning sabablariXalifalikning talonchilik siyosati mahalliy xalqni barcha haq-huquqlardan mahrum etdi. Arablar tomonidan madaniyat oyoqosti qilindi. Arab tili, yozuvi va xalifalik qonun-qoidalari joriy etildi. Buning natijasida mahalliy xalq orasida norozilik tobora kuchayib boradi va qo‘zg‘olonlar ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi. Xalifa Umar…
-
Jaloliddin Manguberdi vatan qahramoni
Tayanch tushunchalar: Jaloliddin Manguberdi haqida yaratilgan tarixiy asarlar, Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yilligi keng nishonlanishi. Tarixiy-badiiy asarlarda Jaloliddin Manguberdi timsolining yaratilishi.Anushteginiylar sulolasi boshqargan Xorazmshohlar davlati (1097–1231)ning ko‘p yillik tarixi o‘sha davr musulmon tarixchilari tomonidan yozilgan qator asarlarda o‘z aksini topgan. Ular asosida ushbu sulolaning so‘nggi vakili, buyuk sarkarda Jaloliddin Manguberdi hukmronligi, uning mo‘g‘ul iistilochilariga qarshi…
-
Jaloliddin Manguberdi mohir sarkarda
Tayanch tushunchalar: Jaloliddin hukmronligi, Basra yaqinidagi jang, Ozarbayjonning zabt etilishi, ichki ziddiyatlar. Jaloliddin Manguberdining davlat tuzishiJaloliddin Sind daryosidan kechib o‘tgandan so‘ng qolgan jangchilarni to‘plab, Shimoliy Hindiston hududidagi bir qancha davlat hukmdorlari bilan aloqa o‘rnatishga harakat qiladi. Biroq Shatra viloyatining hukmdori Manguberdining og‘ir ahvolidan foydalanib, unga qarshi yurish qiladi. Jangda g‘alabaga erishgan Jaloliddin Manguberdiga Shatra hukmdorining…
-
Jaloliddin Manguberdining xorazm taxtiga o’tirishi
Tayanch tushunchalar: Manguberdi jasorati, Parvon jangi, Sind daryosi bo‘yidagi jang. Jaloliddin Manguberdi jasoratiBuxoro, Samarqand, Xo‘jand singari buyuk shaharlarning qo‘ldan ketishi Muhammad Xorazmshohni larzaga soladi. Xorazmshoh endi janubi g‘arbiy hududlarga chekina boshlaydi. Sulton Muhammad yakkalanib qoladi. Ko‘plab ishonchli amirlari xiyonat yo‘lini tutadi. Undan Qunduz va Badaxshon viloyati hokimlari yuz o‘giradi. 1220-yilning aprelida Muhammad Xorazmshoh Nishopurga keladi.…
-
Muhammad Xorazmshohning mamlakat mudofaasiga oid tadbirlari va uning oqibati
Tayanch tushunchalar: mudofaa rejasi, O‘tror qamali, Buxoro va Samarqandning egallanishi, Temur Malik jasorati, Urganch qamali, Najmiddin Kubro jasorati. Xorazmshohning mudofaa rejasiChingizxon Movarounnahr yurishiga katta ahamiyat berib, puxta tayyorgarlik ko‘rgan edi. Hali harbiy yurish boshlanmasdanoq o‘z dushmanining kuch-qudrati va urushga tayyorgarligi to‘g‘risida savdogarlar orqali to‘plangan ma’lumotlarni sinchiklab o‘rgangan. Chingizxon Xorazmshohlar davlatining ichki ziddiyatidan to‘la xabardor edi.…
-
Xorazmshoh va Chingizxon munosabatlari
Tayanch tushunchalar: ichki va tashqi siyosat, elchilik va diplomatik munosabatlar, Xorazmshohlar davlati inqirozi. O‘zaro elchilik aloqalariMo‘g‘ul urug‘ va qabilalari qudratli davlatga birlashuvi va jipslashuvi Temuchin (1155–1227) nomi bilan bog‘liq. 1206-yilda Onon daryosi bo‘yida chaqirilgan mo‘g‘ul urug‘ va qabila boshliqlarining qurultoyida Temuchin ulug‘ xon (qoon) deb e’lon qilinadi. Unga “Chingiz” laqabi beriladi hamda Mo‘g‘ullar davlatiga asos…