-
Temuriylar davridagi siyosiy jarayonlar
Tayanch tushunchalar: muxolafat, taxt uchun kurash, Shohrux hukmronligi. Taxt uchun kurashSohibqiron 1405-yil 18-fevral kuni Xitoy tomon yurish vaqtida qahraton qish payti O‘tror shahrida vafot etadi. Amir Temur vafot etgach, uning bir necha o‘n yillar davomidagi sa’y-harakatlari natijasida barpo etilgan yirik saltanat parchalana boshladi. Buning asosiy sababi saltanat tasarrufiga olingan yerlar shu qadar xilma-xil, uzoq masofalarga…
-
Amir Temurning jahon tarixida tutgan o‘rni
Tayanch tushunchalar: Amir Temurning O‘zbekiston va jahon tarixida tutgan o‘rni, jahon va milliy tarixchilarning e’tirofi, Amir Temur xotirasining tiklanishi. Amir Temurning O‘zbekiston va jahon tarixida tutgan o‘rniAmir Temur 35 yil davomida mamlakatni boshqardi. Hindiston va Xitoydan Qora dengizgacha, Orol dengizidan Fors qo‘ltig‘iga qadar g‘oyat katta hududni qamrab olgan ulkan saltanat tuzdi. Bundan tashqari, Kichik Osiyo,…
-
Amir Temurning tashqi siyosati
Tayanch tushunchalar: Sharq va G‘arb mamlakatlari bilan munosabatlar, diplomatik aloqalar, elchilar tashrifi, Buyuk ipak yo‘li Tashqi siyosatAmir Temur davlati bilan Vizantiya, Turkiya, Hindiston, Ispaniya, Fransiya, Angliya, Oltin O‘rda, Mo‘g‘uliston va Xitoy kabi davlatlar iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalar o‘rnatadi. Amir Temur davlatining tashqi siyosati o‘z oldiga mamlakat xavfsizligini ta’minlash; qo‘shni mamlakatlarda ta’sirini mustahkamlash; Turkiya, Hindiston,…
-
Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi va harbiy tizim
Tayanch tushunchalar: saltanat boshqaruvi, qo‘shin tuzilmasi, harbiy yurishlar, suyurg‘ol yerlar, “Temur tuzuklari” Saltanat boshqaruviSohibqiron Amir Temur zamonasining talab va ehtiyojlaridan kelib chiqib davlat boshqaruvini takomillashtirdi, yangicha ruh va mazmun bilan boyitdi.Davlatning tarkibiy tuzilishi harbiy-siyosiy tartiblarga asoslangan bo‘lsa-da, jamiyat rivoji uchun barcha tabaqalarning manfaatlarini ta’minlash nazarda tutilgan edi. Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi ikki idoradan: dargoh…
-
Amir Temur – markazlashgan davlat asoschisi
Tayanch tushunchalar: Amir Temur hukmronligining boshlanishi, oliy hokimiyat ramzi, markazlashgan davlat, Movarounnahr va Xurosonning birlashtirilishi Amir Temurning hokimiyat tepasiga kelishiXIV asrning 60-yillarida Movarounnahrda hukm surgan og‘ir siyosiy va iqtisodiy vaziyat mamlakatni birlashtirib, kuchli bir davlat tashkil etishni talab qilmoqda edi. Amir Temur zamonasining bunday talabini boshqa amirlarga nisbatan yaxshiroq tushunardi. Shuning uchun ham u markazlashgan…
-
XIV asrning o‘rtalarida Movarounnahrda ijtimoiy-siyosiy vaziyat
Tayanch tushunchalar: siyosiy tarqoqlik, siyosiy kurash maydoni, mamlakat mustaqilligi uchun kurash, sarbadorlar. Siyosiy tarqoqlikXIV asrning 50–60-yillarida Movarounnahr 10 ga yaqin mustaqil bekliklarga bo‘linib ketgan. U yerdagi hokimlar o‘zini hokimi mutlaq deb e’lon qiladi. Shu tariqa mamlakatdagi har bir viloyat alohida hukmdorlikka ajralib ketgan. Viloyatlar o‘rtasida nizolar kuchayib ketadi va qonli urushlarga olib keladi.Siyosiy tarqoqlik, o‘zaro…
-
Me’morchilik, san’at va musiqa
Tayanch tushunchalar: me’morchilik, san’at, naqqoshlik, o‘ymakorlik, xattotlik, shashmaqom Me’morchilikO‘rta asr jamiyatining ijtimoiy-siyosiy tuzumi va Islom dini mafkurasi madaniy hayotning me’morchilik sohasiga ham kuchli ta’sir qildi. Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, O‘zgan va Marv kabi shaharlarda bu davrda ko‘plab saroy, masjid, madrasa, minora, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi. Buxoro shahridagi Ismoil Somoniy maqbarasi, Namozgoh masjidi, Minorai Kalon…
-
Adabiyot
Tayanch tushunchalar: turkiy yozma adabiyot, “Arab va g‘ayri arablar ustozi”, “Qutadg‘u bilig”, “Devonu lug‘otit turk”, “Hibat ul-haqoyiq” Turkiy yozma adabiyotX–XII asrlarda Movarounnahr va Sharqiy Turkistonda turkiy xalqlarning qadimdan davom etib kelayotgan og‘zaki adabiyoti bilan bir qatorda yozma adabiyot yuzaga keladi. Qator asarlar bitildi. Ulardan eng nodirlari Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig”, Mahmud Koshg‘ariyning “Devonu lug‘otit…
-
Etnik jarayonlar va o‘zbek xalqining shakllanishi
Tayanch tushunchalar: etnik jarayon, o‘zbek xalqi, “Qovunchi madaniyati” Etnik jarayon Jahondagi boshqa xalqlar kabi o‘zbeklarning shakllanishi ham uzoq yillar davomida sodir bo‘lgan etnik jarayon mahsuli hisoblanadi. O‘zbeklar alohida etnik birlik (elat) bo‘lib, Movarounnahr, Xorazm, Yettisuv, qisman Sharqiy Turkistonning g‘arbiy mintaqalarida shakllangan. O‘zbek xalqining asosini mahalliy sug‘diylar, baqtriylar, xorazmiylar, farg‘onaliklar, shoshliklar, yarim chorvador qang‘lar, ko‘chmanchi sak-massaget…
-
Somoniylar
Tayanch tushunchalar: somoniylar hukmronligi, davlat boshqaruv tizimi, mudofaa ishlari, devonlar, Islom dini rivoji. Somoniylar hukmronligiIX asrda Movarounnahr siyosiy hayotida ham o‘zgarishlar yuz beradi. Yurtga avval Nuh, so‘ngra Ahmad boshchilik qiladi. Har biri hukmronligi davrida o‘z nomidan misdan chaqalar zarb etadi. Ahmad vafotidan (865-yil) keyin o‘g‘li Nasr taxtga o‘tiradi va Samarqandni markazga aylantiradi. U Movarounnahrning barcha…