-
Xalq ta’limi. Gumanitar fanlar. San’at
Xalq ta’limi texnika taraqqiyoti yuqori saviyali mutaxassis va ishchilarga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirib yubordi. Rivojlangan mamlakatlarda 12–13 yoshgacha bo‘lgan bolalarni umumiy majburiy va bepul o‘qitish joriy qilindi. Bu omil aholi savodxonligining oshishiga olib keldi. Imtiyozli o‘quv yurtlari tarmog‘i kengaydi. Biroq xalqning asosiy qismi qashshoq yashaganligi, yomon uy-joy sharoitlari, bolaligidan tirikchilik uchun pul topish zarurligi bir qator…
-
Aniq va tabiiy fanlar rivoji
Tabiat ilmining taraqqiy etishi XIX asr oxiri–XX asr boshlari — hozirgi zamon tabiat ilmining taraqqiy etishidagi eng muhim davrlardan biri. Tabiat to‘g‘risidagi fanlarning har xil sohalarida inqilobiy kashfiyotlar qilingan,olam to‘g‘risidagi eski tasavvurlarning ildiziga bolta urilgan davrdir. Bu davrda tabiat ilmining taraqqiy etishi ayrim mamlakatlar o‘rtasida iqtisodiy raqobatning kuchayishi va dunyoning yangi hududlariga iqtisodiy jihatdan kirib…
-
Moddiy ishlab chiqarishda texnika va fan taraqqiyoti
Buyuk kashfiyotlar Bu davrda ishlab chiqaruvchi kuchlarning o‘sgani va jamiyatning ehtiyojlari ortgani tufayli transport, elektr, binokorlik, metallurgiya, mashinasozlik va boshqa sohalarda yirik kashfiyotlar qilindi. Dunyo mamlakatlarida temiryo‘llarning ko‘payishi natijasida parovozsozlikda yirik o‘zgarishlar bo‘ldi.Sodda va kuchsiz bo‘lgan bug‘ mashinalari o‘rniga ichki yonuv dvigateli va elektr dvigatellari yaratildi. Elektr dvigatelidan dastavval transportda foydalanildi. 1895-yildan Buyuk Britaniya va…
-
Birinchi jahon urushining yakunlari va oqibatlari
Urushayotgan davlatlar ahvoli Urush uning ishtirokchilari bo‘lgan davlatlar ichki hayotiga juda katta salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Iqtisodiyot harbiy maqsadlarga bo‘ysundirildi. Chunonchi, og‘ir sanoatning 70 foizi, yengil sanoatning esa 50 foizi urush ehtiyojlarini qondirish uchun ishladi. Urush, ayni paytda, qishloq xo‘jaligini ham og‘ir ahvolga solib qo‘ydi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish keskin kamaydi. Deyarli barcha davlatlardà oziq-ovqat…
-
1916-1917-yillardagi urush harakatlari
Verden jangi Germaniya hukmron doiralari Rossiyani tor-mor etolmagach, yana asosiy e’tiborni G‘arbiy frontga qaratdi. Bundan ko‘zlangan maqsad—Fransiya taqdirini uzil-kesil hal etish edi. Shuning uchun Germaniya Fransiyaning Verden qal’asiga hujum uyushtirdi. Chunki bu qal’a Parijning yo‘lini to‘sib turardi. Germaniya qo‘shinining hujumi 1916- yilning 21-fevralida boshlandi va 21-martgacha davom etdi. Nemis piyoda askarlari hujumga ko‘tarilganda fransuzlar kutilmaganda…
-
Birinchi jahon urushining boshlanishi va borishi
Urushning boshlanishi Birinchi jahon urushining bosh sababi ikki harbiy-siyosiy guruh o‘rtasida bo‘lingan dunyoni qayta bo‘lib olish uchun boshlangan kurash edi. Dunyoning yetakchi davlatlari o‘z yovuz maqsadlari yo‘lida ma’naviy tubanlikka ketib, boylik orttirish uchun millionlab insonlarni qurbon qilishga bel bog‘lashdi.1914-yilning 28-iyulida serbiyalik millatchi G. Prinsip tomonidan Sarayevoda Avstriya–Vengriya taxti vorisi Frans Ferdinand o‘ldirildi. Avstriya–Vengriya hukumati Serbiyaga…
-
Tropik va Janubiy Afrika mamlakatlari
Tropik va Janubiy Afrika haqida XIX asrning oxirgi choragida Afrikada mustamlaka bosqini yanada kuchaydi.Janubdagi qazilma boyliklarga boy yerlarda 70-yillarda olmos va 80-yillarda oltin konlarining topilishi yevropaliklarning ʻʻoqib kelishiniʼʼ yanada tezlashtirdi. Janubiy Afrikani mustamlaka qilishda Buyuk Britaniya asosiy rol o‘ynadi. Ko‘p o‘tmay bu yerga Germaniya ham kirib kela boshladi. Mozambik va Angola kabi yerlarni birlashtirishni portugallar…
-
Shimoliy Afrika mamlakatlari
Ijtimoiy va siyosiy hayot Afrikaning shimoliy qismida, Sahroyi Kabirning (Sahara) janubiy chegarasigacha aholining ko‘pchiligini arablar tashkil etardi. Bu hududlarda barbarlar, habashlar va boshqa xalqlar ham yashardi. XIX asrning 70-yillariga qadar Afrikaning shimolida va shimoli- sharqida, ya’ni arablar yashovchi hududlarda mutlaq podsholik tuzumlari hukm surardi. Ulardan rasman Usmonli turk imperiyasi tarkibiga kirgan Misr, Tripolitaniya, Kirenaika (hozirgi…
-
XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Turkiya
Turkiyaning ijtimoiyiqtisodiy ahvoli Turkiya monarxiya bo‘lib, uni sulton boshqarardi. Mamlakatda o‘rta asr feodal tartiblari hukmron edi. Turkiya iqtisodining asosini tashkil qilgan qishloq xo‘jaligi nihoyatda orqada qolgandi. Haydaladigan yerlarning 65%i katta yer egalari va ruhoniylarga qarashli bo‘lib, u yersiz va kam yerli dehqonlarga ijaraga berilardi. Mehnat unumdorligi kam bo‘lgani uchun 1873-1875-yillardagi kuchli ocharchilik oqibatida ko‘plab odamlar…
-
XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Afg‘oniston
Buyuk Britaniya va Rossiya to’qnashuvi 70-yillarda Afg‘oniston Rossiya bilan Buyuk Britaniya o‘rtasida bahsga sabab bo‘lgan mamlakat bo‘lib qoldi. 1873-yili Buyuk Britaniya Hindiston–Afg‘oniston chegarasida harbiy kuch to‘play boshladi. Afg‘oniston amiri Sheralixon Rossiyadan yordam so‘rab, elchi yubordi. Rossiya bunga javoban kichik harbiy qismini chegaraga yaqin joylashtirdi. Kobulga esa general Stoletov boshchiligida elchilik missiyasi yuborildi. Biroq bundan ortiq…