-
HUSAYN VOIZ KOSHIFIY (1440-1505)
XV asrning 1-yarmida Xurosonda, Alisher Navoiy atrofida toʻplangan shoir, donishmandlar orasidagi mashhur va qomusiy talant egalaridan biri Voiz Koshifiydir. Kamoliddan Husayn Voiz Koshifiy taxminan 1440-yilda Xuroson viloyatidagi Sabzavor shahrining Bayhaq shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi va bolaligi haqida hozircha hech qanday aniq maʼlumot yoʻq. Bizningcha, u boshlangʻich maʼlumotni Sabzavorda olgan, arab, fors, turk tillarini hamda matematika,…
-
JALOLIDDIN DAVONIY (1427-1502)
Davoniyning toʻla nomi Jaloliddin Muhammad Asad as-Siddiqiy al-Davoniy boʻlib, 1427-yilda Eronning Kazarun viloyatiga qarashli Davon qishlogʻida tugʻilgan. U yoshligidanoq ilm-fanga, ayniqsa, musulmon fiqhshunosligiga qiziqadi va boshlangʻich maktabni bitirgandan soʻng Sherozga kelib, madrasada yirik olimlar qoʻlida tahsil oladi. Keyinchalik u Sheroz shahrining qozisi etib tayinlanadi. Qozilikdan isteʼfoga chiqqandan soʻng madrasada mudarrislik qiladi. Keyinchalik yana oʻz qishlogʻiga…
-
Yevropada XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda ijtimoiy-siyosiy ta’limotlar
XVIII–XIX asrlarda G‘arbiy Yevropa va Amerikada inqilobiy o‘zgarishlar yuz berdi. Bir qator mamlakatlarida feodal tartiblarni bekor qilgan bu inqiloblar mehnatkashlarga haqiqiy erkinlik olib kelmadi. Yollanma ishchilar hayotining katta qismi ishlab chiqarishda yoki ish izlab o‘tardi. Bolalar yosh paytidan bir xil, og‘ir mehnatga ko‘nikishardi. Mehnat sharoiti va uning xarakteri ishchilarning hayot tarzini va iste’molning darajasini belgilardi.…
-
Movarounnahrda islom dinining yoyilishi
Tayanch tushunchalar: fath oqibatlari, soliqlar, Islomga da’vat. Iqtisodiy oqibatlarXalifalik o‘lkani zabt etish jarayonida deyarli barcha obod dehqonchilik vohalarini vayron etgan, juda ko‘p shahar va qishloqlarga o‘t qo‘ygan. Suv inshootlari buzib tashlangan. Ekin maydonlari suvsizlikdan qurib qolgan.Zabt etilgan shahar va qishloq aholisidan oltin, kumush, qimmatbaho buyumlar va ko‘plab qurol-yarog‘lar tortib olingan. Sulh tuzishga majbur bo‘lgan Buxoro,…
-
Movarounnahrda arab xalifaligining o’rnatilishi
Tayanch tushunchalar: Islom dini, Xuroson, Movarounnahr, Movarounnahrning fath etilishi. Islom dinining vujudga kelishi Qadimdan Arabiston yarimorolida arablar tarqoq yashar edi. VII asr boshlarida Arabistonda yagona e’tiqod asosida mamlakatni birlashtirish harakati boshlanadi. Bu e’tiqod yakkaxudolik diniga asoslangan Islom dini edi. Islom — “bo‘ysunish”, “itoat etish”, “o‘zini Alloh irodasiga topshirish” degan ma’nolarni anglatadi. Allohning rasuli (elchisi) Makka…
-
Mahalliy hokimlikning tashkil topishi
Tayanch tushunchalar: Mahalliy hokimlar, Sug‘d ixshidlari, Toxariston, Farg‘ona, Choch, Eloq, shahar me’morchiligi. Mahalliy hokimliklarV–VII asrlarda mamlakat 15 dan ortiq hokimliklarga bo‘linib ketgan edi. Bu viloyat hokimliklari avval eftallar, so‘ngra Turk xoqonligiga bo‘ysundirilgan. Biroq eftallar ham, turk xoqonlari ham ularning ichki hayotiga deyarli aralashmagan. Markaziy hokimiyatga boj to‘lab turish bilan ular o‘z mustaqilligini ma’lum darajada saqlab…
-
Muhim tarixiy sanalar
1492-yil 12-oktabr — Amerika qit’asi kashf etildi.1498-yil — Hind okeaniga boradigan dengiz yo‘li ochildi.XIV–XVII asrlar — Yevropada Uyg‘onish davri.1502-yil — Eronda Safaviylar sulolasi hukmronligi o‘rnatildi.1517-yil — Germaniyda reformatsiya boshlandi.1521-yil — Rusni yagona davlatga birlashtirish nihoyasiga yetkazildi.1626-yil —Hindistonda Boburiylar imperiyasiga asos solindi.1565-yil — Oprichnina joriy etildi.1588-yil — “Yengilmas armada”ning halokati.1600-yil — “Ost-Indiya” kompaniyasi tashkil etildi.1605-yil —…
-
G’arbiy turk xoqonligi
Tayanch tushunchalar: G‘arbiy turk xoqonligi, yabg‘u, boshqaruv tartibi, ijtimoiy hayot, Abruy qo‘zg‘oloni. BoshqaruvG‘arbiy xoqonlik ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan Sharqiy xoqonlikdan mutlaqo ajralib turgan. Sharqiy xoqonlik aholisining asosiy qismi chorvador ko‘chmanchilar edi. G‘arbiy xoqonlik aholisining kattagina qismi esa o‘troq dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan mashg‘ul edi. VII asrning birinchi choragida G‘arbiy xoqonlik nihoyatda kuchaygan. Uning…
-
O’rta osiyo xalqlari turk xoqonligi davrida
Tayanch tushunchalar: Turk xoqonligi, boshqaruv tizimi, Eftallar davlatining barham topishi, Xoqonlikning bo‘linishi. Xoqonlikning bo‘linishiVI asr o‘rtalarida Oltoy va Janubiy Sibirda yashagan turkiy qabilalarni birlashtirgan yangi davlat vujudga keldi. Bu davlat tarixga Turk xoqonligi nomi bilan kirgan. Uning asoschisi Bumin edi. 552-yilda Bumin “xoqon” deb eʼlon qilindi. Xoqonlikning markazi etib Oltoy shahri belgilanadi. Turklarning g‘arbga tomon…
-
Eftallar davlati. Eftallar davrida ijtimoy-iqtisodiy va madaniy hayot
Tayanch tushunchalar: eftallar, etnik munosabatlar, yer egaligi, savdo, pul muomalasi, til, madaniy aloqalar, davlat tayanchi. Eftallar davlatiV asrning 20-yillaridan VI asrning 70-yillarigacha bo‘lgan davrda O‘rta Osiyoda Eftaliylar davlati faoliyat ko‘rsatgan. Yozma manbalarda eftaliylar eftallar, eftalitlar, xaytallar kabi turli nomlar bilan atalgan. Bu nomlar Eftallar shohi “Eftalon”, ba’zi manbalarda “Vaxshunvar”dan olingan. Eftallar davlati – ilk o‘rta…