XV asrning koʻzga koʻringan adabiyotshunos olimlaridan biri Davlatshoh ibn Alouddavla Baxtishoh al-Gʻoziy as-Samarqandiydir. Uning tarjimayi holiga oid maʼlumotlar juda kam boʻlib, “Tazkirat ush-shuaro” (“Shoirlar tazkirasi”) asarida keltirilgan baʼzi bir maʼlumotlarga qaraganda, u yirik harbiy xizmatchi va davlat arbobi oilasida tugʻilgan. Otasi Baxtishoh Shohrux Mirzoning amirlaridan boʻlib, koʻpgina harbiy yurishlarida qatnashgan va toj-u taxt sohibiga sadoqat…

Mavlono Lutfiy XIV–XV asrlardagi oʻzbek mumtoz adabiyotining atoqli namoyandasi boʻlib, oʻzining oʻzbek va fors-tojik tillaridagi asarlari bilan Sharqda katta shuhrat qozongan soʻz sanʼatkoridir. Shoirning hayoti va ijodi haqida zamondoshlari Davlatshoh Samarqandiy, Shamsiddin Somiy, Xondamir, Abdulla Kobuliy kabi tazkiranavislarning asarlarida muhim qayd va mulohazalar uchraydi. Xususan, Lutfiyni yaqindan bilgan, u bilan ustoz va shogirdlik rutbasi bilan…

Oʻzbek mumtoz adabiyotida yorqin iz qoldirgan, betakror gʻazallar va qasidalar yaratgan yetuk isteʼdod egasi, lirik shoirlardan biri Sakkokiydir.Sakkokiyning hayoti va faoliyati haqida bizgacha juda kam maʼlumot yetib kelgan. Uning tarjimayi holi toʻgʻrisida oʻzining devoni, Alisher Navoiyning “Majolis un-nafois” va “Xutbai davovin” asarlaridan baʼzi bir maʼlumotlarni bilib olishimiz mumkin. Bundan tashqari, shoir Yaqiniyning “Oʻq va yoy”…

Hazrat Xoja Ubaydulloh Ahror Markaziy Osiyo xalqlarining XV asr 2-yarmidagi ijtimoiy-siyosiy, madaniy va tafakkur rivojida muhim oʻrin tutgan. Naqshbandiya tariqatining nazariy, amaliy jihatlarini boyitib, bu taʼlimotning mashhur boʻlishiga hissa qoʻshgan tarixiy shaxsdir. U hijriy 806-yil ramazon oyida (1404-yil, mart) Shosh — Toshkent viloyati muzofotlaridan Bogʻistonda dunyoga kelgan. Otasi Xoja Mahmud va buvalari maʼrifatli kishilardan boʻlib,…

Tasavvuf ilmining Naqshbandiya maktabi islom olamiga mutasavvuf shayxlar bilan bir qatorda yetuk olimlarni ham yetishtirib bergan edi. Ana shunday zotlardan biri Xoja Muhammad Porso al-Buxoriydir. Uning ismi sharifidagi “al-Buxoriy” qoʻshimchasiga asoslanib aytish mumkinki, Porso Buxoroda tugʻilgan. U madrasalarda oʻqib, Qurʼon, hadis, kalom kabi turli diniy ilmlarni chuqur oʻrganib, zamonasining zabardast kishilaridan biri boʻlib yetishdi va…

XV asrning 1-yarmida Movarounnahrda yashagan Naqshbandiya taʼlimotining yirik vakillaridan Xoʻja Ahror Valiyning ustozi boʻlmish mavlono Yaʼqub Charxiy Gʻazna (Afgʻoniston) shahriga tobe qishloqlardan biri hisoblangan Charxda tugʻilganligi uchun Charxiy taxallusini olgandir. Manbalarning guvohlik berishicha, u oʻz davridagi ilmlarni egallagach, koʻnglida tasavvufga nisbatan xohish paydo boʻlib, Buxoroga keladi va Xoʻja Bahouddin Naqshband bilan uchrashadi. Bu voqealarning tafsiloti…

“Oʻz davrining Batlimusi” deb tanilgan Ali Qushchining toʻliq nomi Alouddin Ali ibn Muhammad al-Qushchi boʻlib, u Samarqandda tugʻilib oʻsgan va XV asrda ilmiy faoliyat koʻrsatgan matematik va astronomlardandir. Uning tugʻilish sanasi maʼlum boʻlmasa-da, XIV asr oxiri – XV asr boshida tugʻilgan deb taxmin qilinadi. U Ulugʻbek saroyidagi Muhammad ismli ovchi qushlarga qarovchi bir kishining oʻgʻli…

Jamshid ibn Masʼud ibn Mahmud Gʻiyosuddin al-Koshiy (koʻproq Gʻiyosuddin al-Koshiy ismi bilan mashhur) — XIV–XV asrda riyoziyot, tibbiyot va hunarmandchilik sohalari boʻyicha oʻz davrining bilimdonlari bilan shuhrat qozongan Koshonda tugʻilgan. Uning bobosi Mahmud ibn Yahyo ibn al-Hasan al-Koshiy ham oʻqimishli boʻlib, 1411-yilda Sherozda riyoziyot va astrologiyaga oid risola yozgan va Iskandarning (Amir Temurning nabirasi) goroskopini…

XV asr boshlarida Movarounnahrda shuhrat qozongan ulkan matematik va astronomlardan biri Qozizoda Rumiydir. Olimning toʻliq ismi Salohiddin Muso ibn Muhammad ibn Mahmud. Qozizoda aslida hozirgi Turkiyaning shimoli-gʻarbidagi Marmara dengizidan janubroqdagi Bursa shahrida tavallud topgan. Uning otasi Muhammad “Xoja Afandi” laqabi bilan maʼlum boʻlib, Salohiddinning bolalik yillarida vafot etgan. Xoja Afandi olim va komil inson boʻlib,…

Sohibqiron Amir Temur tomonidan Samarqandning shon-shuhratini oshirish va uni jahon ilmiy markazlaridan biriga aylantirish niyatida oʻz poytaxtiga toʻplagan olimlaridan biri Mir Sayyid Sharif Jurjoniydir. 1387-yili Sheroz fath etilgandan keyin mashhur kishilar qatorida Jurjoniy ham Samarqandga joʻnatilgan. Amir Temur vafot etgandan keyingina Sherozga qaytib, 1413-yilda olamdan koʻz yumdi. Ali ibn Muhammad ibn Ali Husayn Jurjoniy Astrobod…