-
MAHMUD KOSHGʻARIY (XI asr)
Mahmud Qoshgʻariy Markaziy Osiyoda ilk oʻrta asr madaniyatining buyuk arboblaridan boʻlib, tilshunoslik sohasida, xususan, turkiy tillarni oʻrganish sohasida mashhur boʻldi va tarixda oʻchmas iz qoldirdi. Otasining ismi Husayn, bobosi Muhammad boʻlib, kelib chiqishi va tiliga koʻra Qoshgʻariy nisbatini olgan. U XI asrda yashab ijod etgan. Bu davrda Movarounnahrda Somoniylar oʻrnini Qoraxoniylar sulolasi egallagan, turkiy adabiy…
-
YUSUF XOS HOJIB (XI asr)
Yusuf Bolasogʻuniy Yettisuv oʻlkasidagi Quzoʻrda (Bolasogʻun) shahrida 1016–1018-yillar orasida dunyoga keladi. Bu davrda Yettisuv va Sharqiy Turkiston oʻlkalari turkiy qarluq qabilasidan chiqqan Qoraxoniylar sulolasi qoʻl ostida edi. Bu sulola vakillari VI–IX asrlarda hukm surgan Buyuk Turk xoqonligining davomchilari boʻlib, IX asr oʻrtalaridan davlatni boshqarib keldilar. X asr boshlarida Abdulkarim Sotuq Bugʻroxon (924–955) islom dinini qabul…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Usmoniylar imperiyasi
Davlat tuzumiUsmoniylar imperiyasi so‘z yuritilayotgan davrda ham mutlaq monarxiya boshqaruviga ega bo‘lib, o‘rta asrlarga xos harbiy davlat belgilari to‘la saqlanib qoldi. Huquqi hech narsa bilan cheklanmagan sulton davlatni boshqarar edi. Aynan uning zulmga asoslangan hokimiyati va yangilikni qabul qilishga mutlaqo tayyor emasligi jamiyat taraqqiyoti yo‘lidagi asosiy g‘ovga aylandi. Aholining ruhoniylardan boshqa barcha davlat xizmatchilari sultonning…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Koreya
Koreyaning kuchsizlanishi1392-yili hokimiyatga kelgan Li sulolasi asoschisi Li Song (1392–1398) Koreyani, avvalgi sulola davrida atalgan “Koryo o‘rniga”, “Choson” deb atadi. Li Song davrida Koreyaning davlat tuzumi Min sulolasi davridagi Xitoy namunasida qaytadan tashkil qilindi. Ammo yangi davr boshlarida Koreya taraqqiyotda qo‘shni davlatlardan tobora ortda qolib bordi. Buning ichki sabablari XIV–XV asrlarda o‘rnatilgan yerga egalik qilishning…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Yaponiya
Yaponiyaning kuch bilan “ochilishi”XVI asrdayoq Yaponiyada xristian dinining tarqalishi taqiqlangan edi. Hukmdorlar xristian dini yapon xalqi milliy an’analarini buzuvchi, xristian missionerlarini bosqinchilarning dastlabki guruhi deb hisoblagan. Shu tufayli XVII asrda Yaponiya hukmdorlari mamlakatni chet elliklar uchun yopib qo‘ydi va barcha yevropaliklarni davlat hududidan quvib yubordi. Syogun farmonida bunday deyilgan edi: “Shu davrdan boshlab Yaponiyaga chet…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Xitoy
Sin imperiyasining zaiflashuviSin sulolasi keng ko‘lamda bosqinchilik urushlari olib borgan. Biroq XVIII asr oxirlariga kelganda imperiyaning istilochilik qudrati zaiflashdi. Iqtisodiy turg‘unlik va mamlakat aholisining asosiy qismini tashkil etuvchi dehqonlarning qashshoqlashuvi qo‘zg‘olon ko‘tarilishiga olib keldi. Shu tariqa Xitoy ichki ziddiyatlar iskanjasida qoldi. Hukmron sulola umri tugayotgan tuzumni butun choralar bilan saqlab qolishga urindi. Hukmron tabaqalar siyosatiga…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Hindiston
Buyuk Britaniya mustamlakachilik tartibiBuyuk Britaniya hukmron tabaqalari yangi asrda ham Hindistonni butunlay o‘z mustamlakasiga aylantirish siyosatini davom ettirdi. Shu maqsadda hukumat “Hindiston ishlari bo‘yicha nazorat kengashi” tashkil etdi. Bu kengash Buyuk Britaniyaning Hindistondagi mustamlakachilik siyosatining yo‘nalishlarini belgilab berardi. Bundan tashqari, Buyuk Britaniya parlamenti Hindistonni boshqarish to‘g‘risida qonun qabul qildi. Unga ko‘ra, “Ost-Indiya” kompaniyasining Kalkutta shahridagi…
-
NOSIR XISRAV (1004–1088)
Markaziy Osiyo madaniyatining ulugʻ donishmandi va mutafakkiri Nosir Xisrav 1004-yil Qobadiyonda tugʻilgan. Uning ajdodlari oʻz davrining obroʻli, davlatmand kishilaridan hisoblangan. Amudaryo bilan karvon yoʻli kesishgan joydagi bu shahar XI asrda faqat qishloq xoʻjalik mahsulotlari bilangina mashhur boʻlmay, balki savdo-sotiq hamda hunarmandchilik ham taraqqiy topgan joy edi. Qobadiyonning qoldiqlari hozir Tojikistonning Nosir Xisrav shahri chekkasidadir. Uning…
-
ABU ABDULLOH RUDAKIY (860–941 )
Abu Abdulloh Jaʼfar Rudakiy taxminan hijriy 243(milodiy 860)-yilda Samarqand yaqinidagi Panjrudak qishlogʻida, dehqon oilasida tugʻildi. Bu davrda Movarounnahr Eron, Hindiston, Xitoy, Misr va Suriya bilan savdo va madaniy aloqalarni yaxshi yoʻlga qoʻygan edi. X asrda Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv, Nishopur, Balx, Zarafshon vodiysining yuqori qismi hunarmandchilik, savdo va madaniy markazlarga aylangan edi. Ayniqsa, Buxoro shahri…
-
ABU RAYHON BERUNIY (973–1048)
Oʻrta asrning buyuk qomusiy olimi Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy zamonasining qator fanlari: astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, geologiya, mineralogiya, tarix kabilarni chuqur oʻrgandi. U Xorazmning qadimgi poytaxti Kat shahrida tugʻildi va yoshligidanoq ilm-fanga qiziqishi orta bordi. Beruniy keyinchalik mashhur olim Abu Nasr Mansur ibn Iroq qoʻlida taʼlim oldi. Ibn Iroq astronomiya, geometriya, matematikaga oid…