-
MUHAMMAD XORAZMIY (783–850)
Buyuk matematik, astronom va geograf Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy VIII asrning oxiri va IX asrning birinchi yarmida yashab ijod etdi. Bu davrda Markaziy Osiyo arab xalifaligi tarkibiga kirar edi. Rivojlanib kelayotgan mavjud tuzum taqozo qilgan ijtimoiy-iqtisodiy talablar bu davrdagi taraqqiyot jarayonining asosiy omillaridan biri boʻldi. Qurilish, savdo-sotiq, hunarmandchilik, dehqonchilik va boshqa sohalarni yanada taraqqiy ettirish…
-
Lotin Amerikasi xalqlarining milliy-ozodlik kurashi
Mustaqillik uchun kurashning boshlanishiLotin Amerikasi mamlakatlari hamon Ispaniya mustamlakasi edi. Ispaniya hukmron tabaqalari mustamlakachilik zulmini tobora kuchaytirgan. Chunonchi, Ispaniyadan yuborilgan amaldorlar, generallar va boshqa zobitlar mustamlakalarda katta boylik jamg‘ardi. Ular kreollarga mensimay qarardi.Kreollar orasida pomeshchiklar, savdogarlar va ruhoniylar tabaqalari mavjud edi. Ispaniya amaldorlari kreollarni mustamlakalardagi oliy ma’muriy lavozimlarga yo‘latmas hamda takabburona muomala qilar edi. Kreollar…
-
XIX asrning 70-yillargacha bo’lgan davrida Amerika Qo’shma Shtatlari
AQSH iqtisodiy taraqqiyotiMustaqillik yillarida AQSHda sanoat tez sur’atlar bilan rivojlanib, XIX asrning30-yillarida sanoat inqilobi boshlandi. XIX asr o‘rtalarigacha AQSh asosan qishloq xo‘jaligi mamlakati edi. Mamlakat shimolida kapitalistik munosabatlar tez rivojlandi. Qishloq xo‘jaligining asosini fermer xo‘jaligi tashkil etdi. Fermerlikning asosini yollanma mehnat tashkil qilib, ular pomeshchiklarga qaram dehqonlarga nisbatan ko‘proq tovar sotish va sotib olish imkoniyatiga…
-
XIX asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Rossiya imperiyasi
Iqtisodiy hayotning o‘ziga xos xususiyatlariChor Rossiyasida krepostnoylik tartiblari jamiyat taraqqiyotiga katta g‘ov bo‘lib qoldi. G‘arbiy Yevropa davlatlari va AQSHda mashinalashgan sanoat rivojlanayotgan bir davrda Rossiyada hamon manufakturalar ishlab chiqarishi hukmron edi. Qishloq xo‘jaligida esa hamon o‘rta asr krepostnoylik tartiblari hukm surardi va taraqqiyotning to‘sig‘iga aylangan edi. Samoderjaviye va krepostnoylikka qarshi kurash1812-yilgi Fransiya–Rossiya urushida erishilgan g‘alabadan…
-
XIX-asrning 70-yillarigacha bo’lgan davrda Germaniya va Italiya
Germaniyada inqilobning sabablariGermaniya inqilobining asosiy sababi – o‘rta asr feodal tartiblarining kapitalistik taraqqiyotga to‘siq bo‘lib kelayotgani edi. Buning natijasida Germaniyada hamon siyosiy tarqoqlik hukm surardi. Natijada yagona umumiy bozor vujudga kelmadi. Sanoat va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi boshqa ilg‘or davlatlardan orqada qoldi. Zo‘ravonlikka asoslangan davlat apparati har qanday hurfikrni qatag‘on qilar edi. Bu omillar Germaniyada…
-
Fransiyada ikkinchi imperiyaning o’rnatilishi
Iyul monarxiyasi1815-yilda hokimiyati qayta tiklangan Burbonlar sulolasining vakili Lyudovik XVIII Napoleon tarafdorlaridan o‘ch ola boshladi. Ko‘plab harbiylar otib tashlandi. Butun hokimiyat eski o‘rta asr feodal tuzumi tarafdorlari qo‘lida to‘plandi. Aholining atigi bir foizga yaqini saylov huquqiga ega bo‘ldi. Burjuaziya, hunarmandlar, ishchi va dehqonlarga saylov huquqi berilmadi. 1824-yilda Lyudovik XVIII vafot etdi. Taxtni ukasi Karl X…
-
Fransiyada birinchi imperiya va uning halokati
Fransiyada Birinchi imperiya1799-yilgi davlat to‘ntarishidan so‘ng Fransiyaning Birinchi konsuliga aylangan Napoleon Bonapart endi yakkahokimlikka intila boshladi. Shuning uchun dastlab o‘zining umrbod konsul deb e’lon qilinishiga erishdi. 1804-yilda esa Senat uni “Fransuzlar imperatori Napoleon” deb e’lon qildi. Shu tariqa Fransiyada monarxiya qayta tiklandi. Biroq bu hukumat zodagonlarga emas, yirik burjuaziya, qo‘shin va davlat amaldorlariga tayanuvchi harbiy…
-
XIX asrining 70-yillarigacha bo’lgan davrda Buyuk Britaniya
Sanoatning rivojlanishiBu davrda Buyuk Britaniyada sanoat gurkirab rivojlandi. Sanoatda to‘qimachilik, metallurgiya, mashinasozlik va konchilik yetakchi o‘rinni egalladi. Mashinalashgan ishlab chiqarish oqibatida 1816-yilda Buyuk Britaniyada mashinalar 150 ming odamning qo‘l mehnatiga teng ishni bajardi. Vaholanki, bu davrda Buyuk Britaniya aholisi 12 ming kishini tashkil etardi. XIX asr o‘rtalarida mashinasozlikda turli xil dastgoh (stanok)larning yaratilishi ishlab chiqarishda…
-
O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida
O‘zbekiston SSR siyosiy rahbariyatidagi yangi o‘zgarishlar 1989-yil 23-iyunda tajribali iqtisodchi va partiya xodimi Islom Karimov O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi sekretari qilib saylandi. U o‘zi saylangan plenumda so‘zlagan nutqida O‘zbekistonning Ittifoqda tutgan o‘rni va rolini aniq va ravshan belgilab berdi, madaniy merosni va tarix haqiqatini tiklash, milliy urf-odatlar va an’analarni rivojlantirish obyektiv zaruriyat ekanligini ta’kidladi.…
-
Qayta qurish siyosati va uning inqirozi. Farg‘ona fojialari
Qayta qurish va uning bosqichlari KPSS MK aprel (1985-y) plenumi sovet jamiyati hayotining barcha sohalarini chuqur isloh qilish yo‘lini e’lon qildi. Qayta qurishning asosiy tarkibiy qismlari deb ijtimoiy hayotni demokratlashtirish va tub iqtisodiy islohot o‘tkazish belgilandi. Qayta qurishning birinchi bosqichi (1985–1986-yillar) ma’muriy tashkiliy tadbirlarni an’anaviy usullarda olib borilishi bilan izohlanadi. Mazkur bosqichda ilmiy-texnika taraqqiyoti yutuqlarini…