-
Qoraqalpoq xalqining shakllanishi va siyosiy hayoti
Qoraqalpoqlarning xalq sifatida shakllanishi tarixidan Tarixiy manbalarda hozirgi Qoraqalpog‘iston hududida odamlar neolit davridayoq yashaganligi qayd etiladi. Milodiy II–VIII asrlarda Orolbo‘yi dashtlariga bir qator turkiy qabilalar kirib kelib joylashgan. Mahalliy aholining kirib kelgan qabilalar bilan qo‘shilishi natijasida Orolbo‘yida bijanaklar va o‘g‘uzlar shakllangan. Bijanaklar negizida VIII–X asrlarda qoraqalpoqlarning xalq sifatida shakllanish jarayoni boshlangan. X asr boshlarida bijanaklarning…
-
Xiva xonligi tarixi bo‘yicha manbalar
Arxiv hujjatlari Mana, Siz Xiva xonligining XVI–XIX asr birinchi yarmi tarixi bilan tanishib bo‘ldingiz. Xo‘sh, Siz bilib olgan tarixiy ma’lumotlar qayerlardan olingan?Ular, birinchi navbatda, tarixiy hujjatlarni o‘rganish natijasida to‘plangan. Arxiv hujjatlari bugungi avlodni o‘tmish tarixi bilan tanishtirishda beqiyos ahamiyatga ega. Olimlar u manbalarni o‘rgangan, sharhlagan va shu orqali o‘tmish tarixni tiklagan. Xiva xonlari arxivi hujjatlari…
-
Xiva xonligining ijtimoiy-iqtisodiy hayoti
Xonlik aholisi XIX asrning 20-yillari boshlaridagi ma’lumotlarga ko‘ra, Xiva aholisining soni 800 ming kishini tashkil etgan. Bu raqam qat’iy bo‘lmasdan, xonlik hududining kengaya borishi bilan xonlik fuqaroligini qabul qilganlarning soni ko‘payib borgan. XIX asr o‘rtalarida xonlik poytaxti Xiva shahrida 20 mingdan ortiq aholi yashagan. 700 dan ortiq hunarmandchilik ustaxonasi, 200 dan ortiq savdo do‘koni, 3…
-
XIX asrning birinchi yarmida Xiva xonligining tashqi siyosati
Xonlikning Osiyo davlatlari bilan aloqalari XIX asr birinchi yarmida Xiva xonligining Buxoro, Qo‘qon, Afg‘oniston, Eron, Hindiston va Turkiya kabi davlatlar bilan savdo-iqtisodiy va elchilik aloqalari rivojlandi. Bunga, bir tomondan, Xiva xonligi hududining o‘rta osiyolik savdogarlar va Haj safariga boruvchilarning Kaspiy dengizi orqali muqaddas Маkkа va boshqa shaharlarga o‘tish manzilgohiga aylanganligi, ikkinchidan esa chet davlatlar bilan…
-
Xiva xonligida qo‘ng‘irotlar sulolasining hokimiyat tepasiga kelishi
Qo‘ng‘irotlar sulolasining hokimiyat tepasiga kelishi Xiva xonligidagi siyosiy vaziyat hukmron tabaqalarning urushlari va qabilalar o‘rtasidagi mojarolarni to‘xtatishga qodir bo‘lgan kuchli markaziy hokimiyatning barpo etilishini taqozo etardi. Bunday hokimiyatni barpo etishga qodir kuch sifatida maydonga o‘zbeklarning qo‘ng‘irot qabilasi chiqdi. Bu zaruriyatning natijasi o‘laroq, XVIII asrning 60-yillaridan boshlab, Xiva xonligida hokimiyatni qo‘ng‘irot qabilasi boshliqlari asta-sekin o‘z qo‘llariga…
-
Xiva xonligining iqtisodiy va madaniy hayoti
Xonlikdagi shaharlar hayoti Xiva xonligida Xiva, Ko‘hna Urganch, Yangi Urganch, Vazir kabi o‘nlab shaharlar mavjud bo‘lgan. Ulardan eng qadimiysi Xiva shahri bo‘lib, u ʻʻMing gumbaz shahriʼʼ nomi bilan ham mashhurdir. XIX asrning birinchi yarmida Xiva shahrida 2 ta xon saroyi, 17 ta masjid va 22 ta madrasa mavjud bo‘lgan.1997-yilda uning 2500 yilligi nishonlandi. Bu haqda…
-
Adabiyot
Tayanch tushunchalar: mumtoz adabiyot namoyandalari, tarixshunoslar. Mumtoz adabiyot namoyandalariO‘rta Osiyo xalqlari adabiyoti badiiy uslub jihatidan takomillashdi, yangi pog‘onaga ko‘tarildi. Nasrda ham, nazmda ham ko‘plab nodir badiiy va lirik asarlar yaratildi. O‘rta Osiyo xalqlari, xususan, o‘zbek hamda tojik adabiyoti o‘rtasida o‘zaro aloqa va hamkorlik kengaydi va mustahkamlandi. Tarjima adabiyot vujudga keldi. Badiiy adabiyotning ravnaqi bilan uzviy…
-
Aniq fanlarning rivojlanishi
Tayanch tushunchalar: ilm-fan markazlari, matematika va astronomiya fanlari rivoji, ilmiy meros, Samarqand akademiyasi, rasadxona. Ilm-fan markazlari.XV asrda Samarqand va Hirotda olimlar-u fuzalolar, shoirlar-u bastakorlarning kattagina guruhi to‘plangan edi. Ilm-fan va san’atning taraqqiyotida zamonasining madaniy muhitida tarbiyalanib, yoshligidayoq mashhur olim sifatida shuhrat qozongan Ulug‘bekning hissasi nihoyatda buyukdir. Ulug‘bek mamlakatni boshqarish bilan bir qatorda, ilmiy ishlar bilan…
-
Ta’lim tizimi
Tayanch tushunchalar: Madrasai umumiy, Madrasai oliya. Madrasalar faoliyatiTemur va temuriylar davrida madrasa oliy ma’lumot beradigan markaz vazifasini bajargan. Movarounnahr va Xurosonda asosan davlat va davlatmand shaxslarning mablag‘lariga qurilgan ko‘plab madrasalar bor edi. Madrasada ilohiyot bilan birga dunyoviy fanlar: qonunshunoslik (fiqh), mantiq, matematika (riyozat), geometriya (handasa), falakiyot, tibbiyot, tarix, jo‘g‘rofiya, adabiyot, she’riya (ilmi aruz), arab tili…
-
XVII — XVIII asrning birinchi yarmida Xiva xonligidagi siyosiy ahvol
Xiva xonligida siyosiy parokandalik XVII asrdan boshlab Xiva xonligining siyosiy hayotida ikki jarayon kuchaya bordi. Ularning birinchisi markaziy hukmron sulola nufuzining pasayishi bo‘lsa, ikkinchisi qabila boshliqlari ta’sirining kuchayishi edi. Qabila boshliqlarining kuch-qudrati shu darajaga borib yetgan ediki, ular xonga o‘z xohish-istaklarini o‘tkaza olishgan. Xon davlat hayotiga oid har bir masalani ularsiz mustaqil hal eta olmas…