-
Xiva xonligi ustidan Rossiya imperiyasi protektoratining o‘rnatilishi
Xiva xonligiga qarshi harbiy yurishlarning boshlanishi Rossiya imperiyasi O‘rta Osiyoda istilochilik yurishlari natijasida bosib olingan hududlarda dastlab mustahkam o‘rnashib oldi. Xiva xonligiga qarshi olib boriladigan harbiy yurishga besh yil tayyorgarlik ko‘rdi. Yurish uchun bunday uzoq tayyorgarlik ko‘rishning asosiy sababi A. Bekovich Cherkasskiy boshchiligidagi qo‘shinning mag‘lubiyatga uchragani (1717) bo‘lsa, boshqa yana bir sabab 1839-yilda V. Perovskiy…
-
Buxoro amirligi ustidan Rossiya imperiyasi protektoratining o‘rnatilishi
Samarqand uchun jang Turkiston general-gubernatori fon Kaufman O‘rta Osiyoni bosib olishni Buxoro amirligini qo‘lga kiritish bilan davom ettirishga qaror qildi. Amirlikning harbiy kuchi Qo‘qon xonligi bilan uzluksiz olib borilgan urushlar, ichki nizolar, zamonaviy harbiy texnikada ortda qolishi tufayli zaiflashgandi. Fon Kaufman Buxoro amirligi chegara hududlarini puxta o‘rganib chiqib, amir Muzaffarga chegaraning Rossiya mulki foydasiga o‘zgartirilgan…
-
Buxoro amirligiga qarshi harbiy harakatlarning boshlanishi
Buxoro amirligini bosib olishning boshlanishi Toshkent shahri bosib olingandan so‘ng podsho hukumatining kelgusidagi rejasi xonliklarni navbat bilan bosib olish edi. Barcha harbiy harakatlar Toshkent shahridan turib tashkil qilindi va boshqarildi. Shu maqsadda, eng avvalo, xonliklarning birlashmasligiga qaratilgan siyosat olib borildi. Ya’ni mustamlakachilar o‘zlarining asosiy qoidasi hisoblangan ʻʻBo‘lib tashla, hukmronlik qilʼʼ shioriga amal qilishga kirishdi. Podsho…
-
Turkiston general-gubernatorligining tashkil etilishi
Turkiston o‘lkasida mustamlaka boshqaruvining o‘rnatilishi O‘rta Osiyoni o‘z mustamlakasiga aylantirish maqsadida podsho hukumatining olib borgan harbiy istilochilik yurishlari natijasida uning katta hududlari bosib olindi. Yo‘qotishlar va talafotlarga qaramay, imperator Aleksandr II ning buyrug‘i bilan navbatdagi harbiy rejalarni amalga oshirish davom ettirildi. 1865-yilda tashkil qilingan Turkiston viloyati O‘rta Osiyodagi harbiy harakatlarni olib borishda harbiy markaz rolini…
-
Toshkentning bosib olinishi
Toshkent bosib olinishining strategik ahamiyati Toshkent O‘rta Osiyoning siyosiy, iqtisodiy, yirik ma’muriy va savdo-sotiq markazlaridan biri hisoblangan. XIX asrning ikkinchi yarmida Toshkent shahrining 12 ta, ya’ni Labzak, Taxtapul, Qorasaroy, Sag‘bon, Chig‘atoy, Ko‘kcha, Samarqand, Kamolon, Beshyog‘och, Qo‘ymas, Qo‘qon, Qoshg‘ar darvozalari bo‘lgan. Har tomondan shaharga kirish uchun qurilgan bu darvozalar soqchilar tomonidan qo‘riqlangan. Shaharni mudofaa qilish uchun…
-
Rossiya imperiyasi tomonidan O‘rta Osiyoni bosib olish uchun istilochilik harakatlarining boshlanishi
Bosib olish uchun tayyorgarlik Rossiya imperiyasi tashqi siyosatida o‘z chegaralarini sharqqa tomon kengaytirish uchun dastlab Buxoro amirligi, Xiva va Qo‘qon xonliklari bilan har tomonlama aloqalar o‘rnatishga harakat qildi. Bunda, eng avvalo, xonliklar to‘g‘risida ko‘proq ma’lumotlar to‘plash maqsadida o‘z elchilarini bu yerlarga jo‘natdi. Pyotr I hukmronligi davridayoq Aleksandr Bekovich Cherkasskiy boshchiligidagi harbiy ekspeditsiya jo‘natilgan. Ammo bu…
-
XIX asr o‘rtalarida O‘rta Osiyo aholisining madaniy hayoti
Xalq ijodiyoti. Ta’lim Xonliklardagi aholining aksariyati o‘zbek tilida so‘zlashgan. Bu tilda oliyhimmat qahramon va bahodirlarning jasorati, ularning g‘alabalari va adolat uchun kurashlari sharaflangan xalq dostonlari – qahramonlik eposlari keng tarqalgan. XIX asrda qirqqa yaqin doston ma’lum bo‘lib, ʻʻAlpomishʼʼ, ʻʻGo‘ro‘g‘liʼʼ, ʻʻKuntug‘mishʼʼ, ʻʻShirin va Shakarʼʼ dostonlari ularning eng mashhurlari edi. Aholi orasida xalq og‘zaki ijodiyoti katta o‘rin…
-
XIX asr o‘rtalarida o‘zbek xonliklarining ijtimoiy-iqtisodiy hayoti
Yer egaligi va soliq tizimi XIX asrda O‘rta Osiyo xonliklari agrar davlatlar edi. Aholining ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli yerga egalik tartiblari qandayligi, to‘lanadigan soliq va to‘lovlarining miqdori bilan belgilangan. Bu davrda yerlarning asosiy qismi, ayniqsa, ekin maydonlari xon, uning qarindosh va yaqinlari hamda bir qancha katta yer egalari qo‘lida bo‘lgan. Aholining aksariyati katta yer egalariga tegishli ekin…
-
XIX asr o‘rtalarida o‘zbek xonliklarining ma’muriy boshqaruv tizimi
Buxoro amirligining davlat boshqaruvi Buxoro amirligida oliy hukmdor amir hisoblanib, uning hokimiyati avloddan avlodga meros tarzda o‘tgan. Amirlikni mang‘itlar sulolasiga mansub cheklanmagan hokimiyatga ega bo‘lgan hukmdorlar boshqargan. Buxoro shahri amirlikning ma’muriy markazi edi. Amirlikda ijro hokimiyati bosh vazir – qo‘shbegi qo‘lida bo‘lgan. Viloyat va tuman hokimlari qo‘shbegi tavsiyasi bilan tayinlangan. Moliya va xazina ishlari, soliqlar…
-
XIX asr o‘rtalarida O‘rta Osiyo davlatlarining hududi va aholisi
O‘rta Osiyo davlatlarining hududi XIX asrda O‘rta Osiyoda uchta mustaqil davlat mavjud edi. Bular Buxoro amirligi, Xiva va Qo‘qon xonliklaridir. Bu davlatlarda ishlab chiqarish, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar, savdo-sotiq va boshqa sohalar rivojlangan bo‘lsa-da, ularning taraqqiyoti ilg‘or Yevropa davlatlari darajasidan past edi. Amirlik poytaxti islom dini markazlaridan biri bo‘lib, ʻʻBuxoroi Sharifʼʼ, ya’ni ʻʻMuqaddas Buxoroʼʼ nomiga ega bo‘lgan.…