Qoraqalpoq yozma adabiyoti XVIII asrdan boshlab qoraqalpoq yozma adabiyoti shakllandi va rivojlana bordi. XVIII–XIX asrning birinchi yarmida qoraqalpoq adabiyotining ko‘zga ko‘ringan qator namoyandalari qalam tebratganlarkim, ularning nomlari bugungi kunda ham ardoqlanadi. Ulardan biri Jiyen Jirov (1730–1784) edi. U mashhur baxshi, hajvchi shoir sifatida kamol topdi. ʻʻHoy yigitlar, yigitlarʼʼ va ʻʻYuragimda ko‘p dog‘imʼʼ kabi qator she’rlarida…

Turmush tarzi Qoraqalpoqlar uzoq yillar davomida ko‘chmanchilik turmush tarzidan o‘troqlikka o‘tish jarayonini boshidan kechirishdi. Aholining asosiy qismi o‘tov va paxsa uylardan iborat ovullarda yashardi. Keyinchalik qo‘rg‘on (qal’a) va shaharlar vujudga keladi. Qo‘rg‘onlarning to‘rt tomoni devor yoki baland tepalar bilan o‘rab olinardi. Qoraqalpoqlar bir necha urug‘lardan shakllangan bo‘lib, har urug‘ a’zosi o‘z urug‘ining mustahkamligini ta’minlashga intilardi.…

Ijtimoiy ahvol Qoraqalpoqlar ijtimoiy hayotida urug‘chilik, qabilachilik munosabatlari, aholining tabaqalarga bo‘linishi ancha kuchli edi. Har bir urug‘ yoki qabilaga biylar boshchilik qilardi. Harbiy qismlarni botirlar boshqarardi. Aholi orasida ruhoniylar, shayxlar, xo‘jalarning o‘rni ham katta edi. Ovul boshlang‘ich ma’muriy bo‘g‘in bo‘lib, ularning butun hayotiga Oqsoqollar kengashi rahbarlik qilardi. Shuningdek, qoraqalpoqlarda yuzboshi, mirobboshi, qozi, rais kabi ma’muriy…

Qoraqalpoqlarning xalq sifatida shakllanishi tarixidan Tarixiy manbalarda hozirgi Qoraqalpog‘iston hududida odamlar neolit davridayoq yashaganligi qayd etiladi. Milodiy II–VIII asrlarda Orolbo‘yi dashtlariga bir qator turkiy qabilalar kirib kelib joylashgan. Mahalliy aholining kirib kelgan qabilalar bilan qo‘shilishi natijasida Orolbo‘yida bijanaklar va o‘g‘uzlar shakllangan. Bijanaklar negizida VIII–X asrlarda qoraqalpoqlarning xalq sifatida shakllanish jarayoni boshlangan. X asr boshlarida bijanaklarning…